Buiten is het 7 graden, binnen zit

De weblog van Helmond

meer over deze weblog »
Op de weblog kun je over Helmond praten, huilen en lachen.
Alle berichten op onze voorpagina zijn actueel of gaan langer mee dan de waan van de dag. Vrijwel dagelijks plaatsen wij iets nieuws.
Onder elk bericht staan de reacties (inmiddels al 91.021 sinds de start van de weblog in mei 2005) van andere Helmonders. Alleen lezen wat anderen schreven kan, leuker is het natuurlijk als jij ook jouw on-topic (?) reactie geeft.
11reacties

Dat het stedeke Helmond zo rond 1500 wel degelijk iets voorstelde wordt ons tijdens het Gasseljaar goed duidelijk gemaakt. Onze stad, aan de rand van het hertogdom Brabant gelegen, was wel degelijk een onderdeel van een wijdvertakt politiek, economisch en cultureel netwerk. Zo kwam onze Lucas, mogen we aannemen, vanuit Helmond in dé centra van toen, Antwerpen en Brussel, terecht.

Wat is er nog over van de laatmiddeleeuwse bloeiperiode? Nie veul, we moeten het met een stratenpatroon doen. Het Helmondse stadscentrum met het stratenkruis Ameidestraat/Veestraat tegenover Kerkstraat/Markt is een kenmerkend overblijfsel van de door de Brabantse hertog begin dertiende eeuw gestichte nederzetting. Gebouwen uit die beginperiode zijn er, op het kasteel na, echter niet meer. Op zoek voor een fotoreportage van sporen uit die tijd, kwam ik onlangs in overleg met architect Frank van de Loo niet verder dan de bekende trits. De Vleeschhouwerij en de toren van de Lambertuskerk in de Kerkstraat en de panden Markt 14 (waar sinds kort de Deftige Aap logeert) en het huis met de Luts ofwel luifel (waar Il Borgo in 2011 de deuren opende).
De twee voormalige woonhuizen aan de Markt hebben ieder een fraaie, oude, eikenhouten dakconstructie (evenals trouwens de schoonheidssalon op de zolder van De Vleeschhouwerij): gaat dat zien en ervaren. Kenmerkend is verder de diepte van de percelen en bebouwing: uitbreidingen vonden naar achteren plaats. Zo kregen we in Helmond centrum die typische slopjes en steegjes, nodig om de achterhuizen vanaf de straat bereikbaar te maken. Maar wie van beide Marktpanden is nu de oudste?

In de brand, uit de brand
De Deftige Aap claimt gevestigd te zijn in het oudste pand (uit de vijftiende eeuw, maar meldt ook als jaartal 1550), concullega Il Borgo laat de geschiedenis van haar onderkomen teruggaan tot circa 1450. Wie is de Oudste? De gevestigde opinie lijkt in ieder geval naar De Luts te gaan.
Allebei de panden zijn in ieder geval van na 1587, toen zowat de hele stedelijke bebouwing slachtoffer werd van een aangestoken brand door een legerbende. Tijdens de 80-jarige oorlog was Helmond, zoals vele plaatsen, een speelbal van de twee strijdende partijen, het Spaanse gezag en de opstandige Staatsen. In 1587 belegerde Filips Ernst van Hohenlohe-Neuenstein, een Duits legeraanvoerder in Staatse dienst én zwager van Willem van Oranje, de stad. Het kasteel, een katholiek bolwerk waar onder meer de nonnen in Helmond e.o. zich hadden ‘verschanst’, bleek onneembaar voor Van Hohenlohe en zijn troepen. Het in brand schieten van de stad gebeurde uit wraak bij de aftocht.
Maar de Helmonders toonden veerkracht, de herbouw werd krachtig ter hand genomen. Toen al was men slim, duurzaam én zuinig genoeg om nog bruikbaar bouwmateriaal te hergebruiken. Bij Markt 14 zijn slechts enkele elementen opnieuw toegepast, terwijl bij De Luts – waarvan de onderste verdieping gespaard bleef – meer oorspronkelijke onderdelen bewaard zijn gebleven.

Spannende spanten
Hoe dan ook: beide panden stammen volgens de dakspanten uit de wederopbouwperiode van Helmond als stad. Maar voor geen van de twee is een precieze datering te geven. De Deftige Aap kan de bewering dat het pand uit 1550 stamt niet waarmaken. Wel kun je zeggen dat het (net als De Luts) is herbouwd kort na 1587, of dat het oorspronkelijk stamt uit de veertiende eeuw. Omdat onder de panden van de Deftige Aap en De Luts nog niet onder de vloeren is gegraven is vooralsnog hun oudste bouwdatum onbekend. Bij de Vleeschhouwerij is echter wél met enkele kleine opgravingsputjes zicht gekregen op verschillende oudere vloerniveaus van plavuizen en leem en werd een haardplaats gevonden, samen met scherven van aardewerk uit de 14de en 15de eeuw. Die tonen aan dat het pand dateert vanaf ongeveer 1350, waardoor de Vleeschhouwerij vooralsnog het oudst bestaande bouwwerk in de binnenstad blijkt: de lachende derde. Hoe dan ook, alle twee de Marktpanden zijn superoud en beide schenken bier. En over de kwaliteit van hun gerstenat kan en wil ik geen uitspraak doen, dat moet u zelf proeven en ervaren. Proost!

Stadshistoricus Giel van Hooff,
met dank aan Lia van Zalinge-Spooren, Theo de Jong en Harrie Fotografie

PS Voor de duidelijkheid: aan deze column is geen sponsoring vooraf gegaan. Dat kan nog, ik kom graag…

Hugo Molleman en Yolanda Klomp van Il Borgo en Anthony van Rooij van de Deftige Aap Markt Helmond

Tekening van Cornelis Pronk uit circa 1750 van de kop van de Markt, met zowel De Luts als het pand Markt 14 (links). (Rijksmuseum)

Defilé van de Helmondse Schooljeugd op de Markt bij gelegenheid van de geboorte van Prinses Beatrix, op 31 maart 1938, met in op de achtergrond het pand Markt 14, waar toen de firma Van Laarhoven met winkel en werkplaats was gevestigd. (RHC Eindhoven)

11 reacties:

Il Borgo dacht ik.toch!

Beantwoorden
Nellie van Neerven

Hebben we nog oude panden dan,????want ze slopen werkelijk alles wat historische waarde heeft hier in Helmond. En we hadden echte mooie gebouwen staan in de stad heel vroeger…..niets van over.

Beantwoorden

Welk het oudste pand is ? Die vraag wordt steeds makkelijker…er blijft niks over. Wanneer wordt het kasteel platgemaakt ? 😂😂

Beantwoorden

Ik dacht ook Il Borgo. Heb er nog een paar oude ansichtkaarten van.

Beantwoorden

Leuk om te weten , alle mooie oude panden worden gesloopt voor nieuwbouw

Beantwoorden

ongeacht welke de oudste is zeg ik geniet er van zolang het kan want voor je het weet heeft heeft gemeente helmond de sloopkogel er door heen gehaald

Beantwoorden

Het pand van de Vleeschhouwerij is het oudste!
De onderste verdieping van dit prachtige pand (met tuin) is vanaf nu te huur!

Beantwoorden

Grappig dat alleen Desirée het artikel gelezen lijkt te hebben. De rest kwekt maar wa.

Beantwoorden

Goed dat dit eens uitgezocht werd. Iedereen op Google had dat dat dus fout.
Il Borgo is dan wel niet het oudste huis van Helmond, maar het heeft wel een véél mooiere en deftigere gevel dan de Deftige Aap. Of wordt de gevel van de Deftige Aap nog gerestyled? Nu is die wel erg saai vind ik.

Beantwoorden

@Desirée Brons op zondag 27 oktober 2019 om 20:38:

Het hoofdgebouw van de Vleeschhouwerij is waarschijnlijk volgens archeologisch onderzoek uit de 14e eeuw. Er is een gedeelte later bij gebouwd, dat is uit de 15e eeuw.

Beantwoorden

Mooie foto.
Men heeft wel bij de slager gegraven en niet bij de anderen wel weet men dat de Luts voor de brand wel bestond. Maar dat telt blijkbaar niet.Wat een kromme gedachtegang van een oudheidkundige. ??????!!!! Groet uit Brasil. Wij hebben er hier geen last van Goiania bestaat pas 86 jaar.

Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *