Buiten is het 11 graden, binnen zit

De weblog van Helmond

meer over deze weblog »
Op de weblog kun je over Helmond praten, huilen en lachen.
Alle berichten op onze voorpagina zijn actueel of gaan langer mee dan de waan van de dag. Vrijwel dagelijks plaatsen wij iets nieuws.
Onder elk bericht staan de reacties (inmiddels al 84.034 sinds de start van de weblog in mei 2005) van andere Helmonders. Alleen lezen wat anderen schreven kan, leuker is het natuurlijk als jij ook jouw on-topic (?) reactie geeft.
2reacties

Bestaan ze nog heerensociëteiten (liefst met dubbele e, meteen een stuk deftiger), een soort sjieke vorm van een man’s cave, waar mannen – pardon heeren – onder elkaar de tijd op gepaste wijze verdrijven? Jazeker, en ook nog in Helmond. Afgelopen jaar vierde hier Sociëteit Gezelligheid haar (juist, een vrouwelijk woord) 145-jarig bestaan. Een eerbiedwaardig gezelschap met een eerbiedwaardige geschiedenis dus. Ik ga ervan uit dat de sociëteit wel de 150 jaar gaat halen; men heeft zich in de loop der tijden aardig aangepast aan de veranderende tijden. Zo is het kegelen verlaten (niks mis mee, hoor, maar het vraagt wel ruimte) en heeft sinds kort het darten (jawel, nog voor de Michael-gekte) zijn intrede gedaan.

Vrienden onder mekaar
Een goede geschiedschrijving zou bij dat komend jubileum op zijn/haar plaats zijn. Op basis van het uitgebreide archief is een mooi tijdsbeeld te schetsen. De voorgeschiedenis is dan nog een verhaal apart, voor zover ik het kon nagaan. Helmond en sociëteiten is niet direct een voor de hand liggende combinatie, een arm stedeke met maar een beperkte elite. Maar eind 18e eeuw kwamen ook hier ontevreden burgers bijeen om over bestuurlijke betutteling, het verlichtingsdenken en nog veel meer in patriottische geest te delibereren. Een toen opgerichte sociëteit is kennelijk tijdens de Franse overheersing ten onder gegaan. Maar met het nieuwe landsbestuur onder Koning Willem I kwam nieuw elan. Bovendien ging het begin 19e eeuw danig vooruit met de stad en de textiel. In 1814 werd een nieuwe Sociëteit opgericht. Helmond groeide verder, mede door de in gebruikname van de nieuwe verkeersader de Zuid-Willemsvaart in 1826. Er kwamen sociëteiten bij, in 1836 De Eendracht en in 1843 Amicitia oftewel Vriendschap. Wat precies de achtergronden en verschillen waren tussen de gezelschappen laat zich moeilijk vaststellen. Gewoon vriendenclubs zoals de benaming suggereert of was er toch een verschil in sfeer en (politieke) gezindheid?

Twist en tweespalt?
Opvallend in dit verband is een artikel in het reglement van Amicitia dat naast een verbod op onzedelijke gesprekken ook een verbod bevat op ‘alle gesprekken over zaken van Godsdienst, zodanig dat dezelve tot beleediging of stoornis aanleiding geven’. Is deze bepaling ingegeven juist omdat de gezelschappen gemengd waren, en om godsdiensttwisten te voorkomen onder de heren die het verder goed met elkaar konden vinden. Of was er sprake van een toenemende spanning tussen de protestantse en de katholieke elite? Onder de nieuwe ondernemers waren diverse protestantse heren als Carp, Kaulen, Van Vlissingen en Matthijsen, voornamelijk afkomstig van boven de rivieren. Op basis van hun economische macht en bedrijven telden zij wel degelijk mee in de Helmondse samenleving. De katholieke elite was zich rond het midden van die eeuw steeds bewuster van kerk en geloof. Er kwam naast bijvoorbeeld een klooster op de Markt een nieuwe stadskerk en diverse RK organisaties. Was de eendracht binnen de bovenlaag steeds meer schijn en bleek de uiterlijke saamhorigheid in de praktijk toch minder hecht?

Niet-katholiek
Er lijkt sprake van een groeiende verwijdering tussen de twee geloofsgroepen. Zo was er verschil van inzicht over de reactie van ondernemerszijde op maatschappelijke onrust rond 1850. En in 1868 startten enkele protestantse fabrikantenfamilies met een eigen, neutrale basisschool, omdat ze het onderwijs op de meisjesschool van de Zusters van Liefde maar ook dat van de openbare niet geschikt vonden. Velen -en vermoedelijk een groeiend deel – onder de katholieke upper class meenden juist dat de liberale-neutrale geest nog teveel in het Helmondse binnendrong. Begin 1870 schrapte de ledenvergadering van Sociëteit De Eendracht het abonnement op de Nieuwe Rotterdamsche Courant en op het Handelsblad. Reden? De eerste schreef tegen het oecumenisch concilie, de tweede krant was bovendien anti-katholiek. Het bestuur, dat de beslissingsbevoegdheid bezat, oordeelde dat het Handelsblad, vanwege de onmisbare informatie, alsnog mocht blijven. De gemengde samenstelling van het een jaar later opgerichte Gezelligheid lijkt een verband te hebben met deze affaire.
Wordt vervolgd…

Sociëteit Gezelligheid huist sinds 1939 in een eigen, karakteristiek onderkomen aan de Wesselmanlaan, tegenover de in/uitgang van het ziekenhuis. Het pand is een ontwerp van de bekende architect J.B. van Loghem

.
Stadshistoricus Giel van Hooff

2 reacties:

Mooi stuk en nu weet ik meteen waar dat gebouw op de Wesselmanlaan voor is. Ik dacht wel eens dat het een soort duur studentenhuis was. En eigenlijk is het dat ook, maar dan voor de heeren die die leeftijd ontgroeit zijn. 🙂

Beantwoorden

Inderdaad Tineke, leuk om eens te lezen. Ik vroeg me ook al af wat het precies was. Interessant stukje.

Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *