Buiten is het 11 graden, binnen zit

De weblog van Helmond

meer over deze weblog »
Op de weblog kun je over Helmond praten, huilen en lachen.
Alle berichten op onze voorpagina zijn actueel of gaan langer mee dan de waan van de dag. Vrijwel dagelijks plaatsen wij iets nieuws.
Onder elk bericht staan de reacties (inmiddels al 84.031 sinds de start van de weblog in mei 2005) van andere Helmonders. Alleen lezen wat anderen schreven kan, leuker is het natuurlijk als jij ook jouw on-topic (?) reactie geeft.
8reacties

In mijn jongensjaren, zo rond 1960, was er maar – voor zover mij bekend – één protestantse jongen in onze buurt. Hoe we het wisten: ik weet het bij een en dezelfde god niet, maar we wisten waar hij woonde en hoe hij heette. Verder hadden we amper contact. Die jongen van Dijkshoorn zat natuurlijk niet bij ons op de katholieke Antoniusschool. Misschien heb ik hem eens gezien op een verjaarsdagsfeestje bij hun buren, de familie Van den Boogaard, waarvan de vader bij hetzelfde bedrijf werkte als vader Dijkshoorn, de Hatéma. We leefden in twee aparte werelden en hoewel de nieuwe Protestantse kerk bij ons in de buurt stond: we kwamen er niet. Wel had ik een bescheiden voorstelling van het geloofsleven daar: een kale bedoening.

Onbekend, onbemind?
Als de kloof in de jaren 60 nog zo breed was, hoe groot moet die dan niet een eeuw geleden zijn geweest? Veel leden van de overgrote katholieke meerderheid keken – uit een misplaatst superioriteitsgevoel (of was het vanuit een minderwaardigheidscomplex?) – neer op hun Protestantse medeburgers. Een populair scheldliedje uit die tijd: Protestantse bokken, wat komt gij hier jokken? Trekken aan de bel, vallen achterover in de hel. Bidden niet voor god, maar voor de rand van de pispot. Okee, het rijmt. Van veel begrip, laat staan oecumene (vreedzaam samenzijn) was dus geen sprake. Van Protestantse kant was er – wellicht omdat ze zo’n kleine groep waren – meer begrip en tolerantie. Zo stond de lagere school die uit hun kring was opgericht open voor alle gezindten. En inderdaad waren enkele katholieke en ook joodse kinderen op de Wilhelminaschool (want daarover heb ik het) te vinden. De school behoorde tot het niet-openbare ofwel het bijzonder onderwijs, maar was gestoeld op neutrale grondslag. En dat al sinds het prille begin, in 1868, waarmee de Wilhelmina landelijk een van de oudste scholen in zijn soort is. En dus dit jaar het 150-jarig jubileum viert.

Bijzonder van vorm en inhoud
Aanvankelijk was het een soort particulier onderwijs, voor de kinderen (en dan vooral de meisjes) van gegoede families als Van Vlissingen en Matthijsen. Dat veranderde eind 19e eeuw, mede door de toename van het aantal Protestanten én de komst van een aantal daadkrachtige en betrokken ouders. Onder leiding van met name de mededirecteur van machinefabriek Begemann, Jan Benjamin Kam, kwam er via een soort crowdfunding geld bijeen voor een eigen schoolgebouw met bovenwoning, op de Wiel. Het gebouw, onder architectuur van Kam, staat er nog steeds, nu bekend onder de naam de Kasteelpoort. Al binnen tien jaar was het getal leerlingen zo gegroeid dat er een nieuw onderkomen, aan de Wilhelminalaan (al weer een creatie van Kam) kwam: de Wilhelminaschool. Een bijzonder gebouw voor een onderwijskundig en organisatorisch inderdaad bijzondere school: met leergeld naar draagkracht, volop aandacht voor zingen en handenarbeid, gemengde klassen, vakantieweken en nog veel meer. Tja, wellicht was het wat jaloezie vanuit katholieke hoek die ervoor zorgde dat Wilhelminamoeders een eind meeliepen als de school uit was om hun kroost tegen de roomse belagers te beschermen.

⬆ Beweging en muziek stonden centraal bij de opening van de nieuwbouw van de bijzonder-neutrale school. Op deze fraaie steendruk zijn links het nog maar zes jaar oude schoolgebouw uit 1894 en rechts het nieuwe uit 1900 te zien, nogal verschillend qua stijl maar van de hand van dezelfde architect.  (RHCe)

⬆ Het schoolgebouw aan de Wiel, omstreeks 1895. De uitbouw aan de voorkant met de twee deuren bevatte de entree. Een deur voerde naar de bovenwoningen bestemd voor de onderwijzeressen, de andere naar de twee, later drie (de aanbouw links) klaslokalen. (RHCe)

⬇ De vrije en orde-oefeningen der gymnastiek stonden al jaren op het lesprogramma toen H. de Blouw als hoofd het echt serieus aanpakte. De meisjes kregen nu ook de gelegenheid, de uitrusting was in 1911 nog beperkt. (RHCe)

Stadshistoricus Giel van Hooff

8 reacties:

Geloof, ja het is wat. Ik ben geboren in een klein dorpje bij Enschede ( Nederlands Hervormd ), Mijn vader was hoofd van de school ( 35 kinderen , klas 1 t/m 6 ) . Op een dag vertelde hij in de klas, er was een nieuwe familie komen wonen – Jehova Getuigen. We werden aangeraden er niet mee te praten of heen te gaan, ze dachten anders . Mijn vader zou na verloop van tijd er eens heen gaan om te zien hoe de familie was . Na enkele maanden , werd er in de klas verteld, het waren aardige mensen en de kinderen kwamen op school .

Hedendaags is dat alles ondenkbaar , en on-acceptabel , het is maar een geloof, maar vroeger niet.

Beantwoorden

Giell, je vergeet te melden dat protestanten ooit als kolonialen naar Helmond zijn gekomen en zich min of meer tot in onze tijd zo hebben gedragen. Als kleine elite uit Holland keken zij op iedereen neer, zelfs al stelden zijzelf weinig voor, wat niet zelden het geval is met kolonialen. Er bestaat nog wel een verschil tussen de protestanten die het pontje over de Waal namen en de avonturiers die de maandenlange oversteek naar de Oost waagden. De laatsten hadden soms nog wel enige waardering voor de lokale cultuur, wat je van geen enkele Helmondse protestant kunt zeggen.

Als stadshistoricus moet je niet verhullen maar onthullen.

Beantwoorden

Giel heeft het in zijn column over protestanten in Helmond, die voor hun kinderen onderwijs wilden, dat niet persé katholiek moest zijn. Hij heeft het niet over “dè protestanten, die naar het zuiden verhuisden”, want hij wil niet generaliseren, zoals een goed historicus hoort te doen.

Vanaf morgen vieren we met onze Wilhelminaschool een week lang op allerlei manieren ons jubileum. Woensdag gaan honderdzeventig kinderen in de stad op historische ontdekking. Natuurlijk komen ze dan bij de Kasteelpoort, waar de school begon, maar ook in de Wilhelminalaan, waar zestig jaar lang een prachtig schoolgebouwtje stond, dat voor de Traverse moest wijken. Drie oud-leerlingen van ongeveer 80 jaar oud doen daar hun verhaal over de warme herinneringen, die ze aan de lagere schooltijd aldaar bewaren. Onze schoolvoorzitter zal daar ook een uiteenzetting doen. Leuk, dat ik daar als leerkracht aan mag bijdragen.

Beantwoorden

Jaren geleden gingen we in de voorjaarsvakantie met de autoslaaptrein van Brussel naar Narbonne om op vakantie te gaan in Spanje. Zowel op de heenreis en de terugreis hebben we een jong gezin geholpen met kinderen en bagage in en uitladen. Al gezellig pratend over werk en woonplaats vertelde de man dat hij oorspronkelijk uit Helmond kwam en op de Wilhelminaschool had gezeten. Ik werkte daar, dus dat was wel lachen! Inderdaad: “die jongen van Dijkshoorn”. Hij woonde met zijn gezin in Rotterdam. Maar we hebben verder geen informatie uitgewisseld.

Beantwoorden

Ik ben in 1948 geboren, en zat op de Wilhelminaschool.
Wij hadden thuis geen enkel geloof, maar ik werd regelmatig door katholieke kinderen uitgejouwd/gezongen : protestante apen liggen in bed te slapen, geloven niet in de goeie god, alleen maar in de pispot. Wij zongen terug : katholieke bokken dragen witte sokken trekken ’s avonds aan de bel vallen achterover in de hel. Dat apen moet dan schapen zijn geweest, maar ik zong apen.
Sommige kinderen mochten niet met me spelen omdat ik niet katholiek was.
Met de turnclub mocht ik niet mee doen met uitvoeringen omdat ik niet naar de kerk ging, en heel af en toe een duw of pootje haken als ik rolschaatste.
Ik woonde in het ‘Haagje’ terwijl de meeste kinderen op de Wilhelminaschool wat welgestelder waren. Op enkele kinderen na werd er niet op mij neergekeken.
Vriendinnetjes van school kwamen speelden in mijn straat waar verder alleen maar katholieke gezinnen woonden en het leven behoorlijk ruig was.
Jef de Jager zal het misschien over een eeuw eerder hebben.
En ik heb het nu natuurlijk ook over arm-rijk en niet alleen protestant-katholiek.
En alleen maar persoonlijke ervaring,
hoe ouder je wordt hoe meer je je verhaaltjes kwijt wilt haha.
De Wilhelminaschool was erg leuk. Als kind dacht ik dat de school van de Vlisco fabriek was, omdat er kinderen met een Vlisco busje naar school gebracht werden en we inktlappen maakten van batik stof.

Beantwoorden

Interessant om te lezen. Toen ik in 1998 op de Wilhelminaschool kwam te werken was er voor het eerst sprake van een merkwaardige omslag. Er waren meer communicanten van de Wilhelminaschool dan van de nabijgelegen Maraschool! Dat was vele jaren eerder ondenkbaar. Ik ging met collega Gonny naar de Mariakerk om bij de communieviering aanwezig te zijn. Als ik nu in het speelhuis kom gaan mijn gedachten daar altijd wel even naar terug.

Beantwoorden

Onvoorstelbaar.
Trouwens, toen ik op de Wilhelminaschool zat kregen we bijbelles van een dominee.
Geen gepreek, echt alleen maar bijbelles.

Beantwoorden

Zoals eerder gemeld, bestaat de Wilhelminaschool 150 jaar. Daar hoort natuurlijk een reünie bij. Ik heb begrepen, dat de 80-jarige oud-klasgenoten zich zeker zullen aanmelden. Op 29 september is het zo ver. Hebt u ook een Wilhelminaverleden? Dan bent u ook heel welkom. Aanmelden kan via https://www.150jaarwilhelminaschool.nl/

Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *